Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
OKB, kişinin karakteriyle, zayıflığıyla ya da iradesizliğiyle ilgili değildir. Bir zihin savunma mekanizmasının yoğunlaşmış halidir.
OKB Nedir? Nasıl Anlaşılır?
"Ben böyle düşünmek istemiyorum ama aklımdan gitmiyor."
OKB, kişinin istemediği hâlde zihnine gelen, rahatsız edici ve tekrarlayıcı düşüncelerle baş etmeye çalıştığı bir durumdur. Zihin sürekli bir tehlike, hata ya da eksiklik ihtimalini gündemde tutar. Bu ihtimaller gerçekçi olmasa bile kişi için çok güçlü ve rahatsız edicidir. Bu yüzden kişi, zihnindeki huzursuzluğu azaltmak için bazı davranışları tekrar tekrar yapma ihtiyacı hissedebilir.
OKB'de Asıl Zorlayan Ne?
OKB’de zor olan şey, sadece düşünceler değil; bu düşüncelerin “ya doğruysa?” duygusuyla yarattığı yoğun kaygıdır. Zihin netlik ister:
- "Emin olmam lazım"
- "Bir ihtimali atlamamalıyım"
- "Ya kötü bir şey olursa ve benim yüzümden olursa?"
Bu netlik ihtiyacı, kişiyi tekrar tekrar düşünmeye, kontrol etmeye veya bazı davranışları yapmaya iter.
Takıntılı Düşünceler (Obsesyonlar)
Kişinin isteğiyle ortaya çıkmaz. Genellikle şu özelliklere sahiptir:
- • Rahatsız edicidir
- • Mantıksız olduğunu bilsen bile akıldan gitmez
- • Kaygı, suçluluk veya korku yaratır
- • “Ben böyle biri değilim” hissi uyandırabilir
Örnek Düşünceler:
- "Ellerim kirli, hasta olabilirim"
- "Kapıyı kilitlemediysem birine zarar gelebilir"
- "Aklımdan kötü bir şey geçti, bu benimle ilgili ne söylüyor?"
- "Yanlış bir şey yaptım mı, kaçırdığım bir detay var mı?"
- "Her şey tam ve doğru olmak zorunda"
Zorlayıcı Davranışlar (Kompulsiyonlar)
Bu davranışlar keyif için değil, kaygıyı azaltmak için yapılır. Kişi çoğu zaman şunu bilir:
"Bunu yapmam gerekmiyor ama yapmazsam rahat edemiyorum."
Örnekler:
- • Ellerini tekrar tekrar yıkamak
- • Kapı, ocak, priz gibi şeyleri defalarca kontrol etmek
- • İçinden sayı saymak, dua etmek, cümle tekrar etmek
- • Başkalarından sürekli onay almak
- • Bir şeyi “tam doğru” hissedene kadar düzeltmek
Bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlar ama zamanla zihnin talebi artar.
Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?
OKB yaşayan biri:
- • Gününün büyük kısmını düşüncelerle mücadele ederek geçirebilir
- • "Neden bunu kafama bu kadar takıyorum?" diye kendine kızabilir
- • Yorgun, tükenmiş veya çaresiz hissedebilir
- • Utandığı için yaşadıklarını kimseyle paylaşmayabilir
- • Kontrolü kaybedecekmiş gibi hissedebilir
Bu durum zamanla iş, okul, ilişki ve sosyal hayatı zorlaştırabilir.
Psikolojik Destek Süreci
OKB ile yaşamak, tek başına “mantıklı düşünmeye çalışarak” çözülebilen bir durum değildir. Çünkü sorun düşüncenin içeriğinden çok, düşünceyle kurulan ilişkiyle ilgilidir.
Psikolojik destek sürecinde kişi:
- • Zihnin nasıl çalıştığını anlamayı
- • Kaygıyla farklı şekilde baş etmeyi
- • Düşüncelerin kontrol edilmek zorunda olmadığını fark etmeyi
- • Günlük yaşamını yeniden genişletmeyi öğrenebilir
Amaç düşüncelerin tamamen yok olması değil, onların hayatı yönetmesini engellemektir.