Fobiler (Özgül Fobi)
Fobi, belirli bir nesneye, duruma ya da ortama karşı duyulan yoğun, orantısız ve kontrol edilmesi zor korkudur. Kişi çoğu zaman bu korkunun mantıksız olduğunu bilir; ancak buna rağmen beden ve zihin otomatik olarak alarm verir.
Fobi Nedir? Asıl Zor Olan Nedir?
Bu korku sadece “çekinme” ya da “hoşlanmama” değildir. Fobide kişi, korktuğu şeyle karşılaşmamak için hayatını kısıtlayabilir. Fobide zor olan, korkunun kendisinden çok bedenin verdiği tepkidir.
Kişi Şunu Düşünebilir:
- "Aslında tehlikeli olmadığını biliyorum ama bedenim buna inanmıyor"
- "Kontrolümü kaybedecekmişim gibi oluyor"
- "Ya rezil olursam, ya bayılırsam?"
Fobi Belirtileri Nelerdir?
Fobik uyaranla karşılaşıldığında ya da karşılaşma ihtimali ortaya çıktığında:
- Kalp çarpıntısı ve nefes darlığı
- Baş dönmesi, mide bulantısı
- Terleme, titreme
- Kaçma isteği
- Kontrolü kaybetme ya da bayılma korkusu
Nasıl Ortaya Çıkar?
Fobiler farklı şekillerde gelişebilir. Bazen kişi fobisinin ne zaman başladığını net olarak hatırlamayabilir:
- • Geçmişte yaşanan olumsuz ya da korkutucu bir deneyim
- • Başkasının yaşadığı bir olaydan etkilenme
- • Uzun süreli kaygı ve stres
- • Çocuklukta öğrenilen korkular
Günlük Hayatta Ne Yaşar?
Fobi yaşayan kişi:
- • Korktuğu şeyden kaçınmak için planlar yapabilir
- • "Ya denk gelirsem?" düşüncesiyle sürekli tetikte olabilir
- • Zamanla yaşam alanının daraldığını hissedebilir
Oysa bu tepkiler bir tercih değil, otomatik bir savunma sistemidir.
Yaygın Görülen Türler
- Kapalı alan korkusu (asansör, tünel vb.)
- Yükseklik ve Uçak korkusu
- Hayvan korkuları (köpek, böcek vb.)
- Kan, iğne, tıbbi müdahale korkusu
Psikolojik Destek Süreci
Fobiler "kişilik özelliği" değildir. Psikolojik destek sürecinde kişi; korkuyla daha güvenli bir şekilde temas kurmayı öğrenebilir.
Amaç korkuyu zorla yok etmek değil, korkunun hayatı yönetmesini engellemektir.